۱۵ آگست ۲۰۲۱ یکی از تلخترین نقاط عطف در تاریخ معاصر افغانستان بود؛ روزی که با سقوط جمهوری و بازگشت طالبان به قدرت، فصل تازهای از بحران سیاسی، اجتماعی و حقوق بشری در کشور آغاز شد. در چهار سال گذشته، زنان و دختران افغانستان بهگونه گسترده و نظاممند از حقوق اساسی، از جمله آموزش، کار و مشارکت اجتماعی و سیاسی محروم شدهاند.
به مناسبت چهارمین سالگرد ۱۵ آگست، شبکه دادخواهی زنان برای برابری برنامهای را با حضور و سخنرانی دکتر سیما سمر، رئیس پیشین کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان؛ دکتر حبیبه سرابی، نخستین والی زن افغانستان؛ و دکتر عباس بصیر، وزیر پیشین تحصیلات عالی افغانستان، برگزار کرد.
سخنرانان از زوایای مختلف به وضعیت زنان و دختران، آموزش، مقاومت مدنی، صلح، مشارکت اجتماعی و آینده افغانستان پرداختند. با وجود تفاوت در دیدگاهها، یک پیام در سخنان آنان مشترک بود: وضعیت زنان و دختران افغانستان تنها به محرومیت از چند حق مشخص محدود نمیشود، بلکه بخشی از بحرانی گسترده، ساختاری و نظاممند است که پیامدهای آن آینده اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و انسانی کشور را تحت تأثیر قرار میدهد.
آموزش و سازماندهی؛ محور سخنان دکتر سیما سمر
دکتر سیما سمر بر اهمیت آموزش بهعنوان یکی از پایههای آگاهی، استقلال و مشارکت زنان تأکید کرد و پیامدهای محرومیت دختران از آموزش را فراتر از یک نسل دانست. به باور ایشان، در شرایط کنونی، آموزش در خانه، آموزش آنلاین، انتقال دانش و حفظ ارتباط میان زنان میتواند بخشی از مقاومت مدنی و تلاش برای حفظ ظرفیتهای انسانی جامعه باشد. ایشان همچنین بر ضرورت سازماندهی، هماهنگی و انسجام بیشتر نیروهای اجتماعی تأکید کرد.
صلح فراگیر و مشارکت؛ محور سخنان دکتر حبیبه سرابی
دکتر حبیبه سرابی بر اهمیت صلح فراگیر، مشارکت واقعی مردم و زنان، گفتوگو و اعتمادسازی تأکید کرد. به باور ایشان، صلح پایدار بدون عدالت، مشارکت اجتماعی و شنیدهشدن صدای قربانیان امکانپذیر نیست. ایشان همچنین بر تقویت ارتباط میان زنان داخل و خارج افغانستان و تبدیل تلاشها و مقاومتهای پراکنده به حرکتی منسجم در سطح ملی و پیوند آن با شبکههای بینالمللی تأکید کرد.
آموزش عالی و ظرفیت انسانی؛ محور سخنان دکتر عباس بصیر
دکتر عباس بصیر محرومیت دختران از آموزش را بحرانی چندبعدی دانست که پیامدهای آن نهتنها افراد، بلکه خانوادهها، ظرفیت نیروی انسانی و آینده توسعه افغانستان را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. ایشان همچنین به وضعیت تحصیلات عالی، کاهش ظرفیت نیروی انسانی متخصص و نقش زنان بهعنوان کنشگران فعال مقاومت مدنی پرداخت.
جمعبندی
مباحث مطرحشده در این برنامه نشان داد که آینده افغانستان بدون حضور و مشارکت معنادار زنان و دختران قابل تصور نیست. آموزش، مقاومت مدنی، گفتوگو، اعتمادسازی، سازماندهی اجتماعی، انسجام میان زنان و حمایت بینالمللی از مهمترین محورهای مطرحشده در این برنامه بود.
پیام محوری برنامه نیز روشن بود: زنان افغانستان تنها قربانیان بحران کنونی نیستند؛ آنان کنشگران اجتماعی، آموزشدهندگان، سازماندهندگان و صداهای فعال جامعهاند که برای حفظ حقوق، ظرفیتهای اجتماعی و ساختن آینده افغانستان نقش اساسی دارند.
